HISTORIA UROCZYSTOSCI
CHRYSTUSA KRÓLA WSZECHŚWIATA

«Święto Chrystusa Króla jest świętem świeżej daty lecz jego treść jest tak stara, jak sama wiara chrześcijańska, albowiem słowo „Chrystus” nie jest niczym innym, jak greckim tłumaczeniem słowa „Mesjasz”: pomazaniec, król. Jezus z Nazaretu, ukrzyżowany „Syn cieśli”, jest tak bardzo Królem, że tytułem Królewskim stało się Jego imię. Nazywając samych siebie chrześcijanami, określamy się sami jako ludzie Króla, jako ludzie, którzy uznają w Nim Króla” (J. Ratzinger, Służyć prawdzie, Wrocław 1986).


 Pierwsze próby

   W 1861 roku francuski jezuita Henri Ramiere, zaniepokojony wydarzeniemi historycznymi, zadeklarował konieczność ponownej afirmacji, że Chrystusowi zostało dane królowanie nad narodami. Pisał: “Ludzie nie mogą żyć oddzieleni od społeczeństw, które ofiarują im warunki esencjonalne i tak osobiste królowanie Chrystusa nie może być oddzielone od (Jego) królowania w całym społeczeństwie.
   W 1870 – pojawiła się szeroka dyskusja na temat politycznego znaczeniia królestwa Chrystusa. Skrystalizowała się opinia, że Królestwo Chrystusa mogłoby realizować się na ziemi, natomiast teraz było one spostrzegane w rzeczywistości katolicko-demokratycznej, w której jest widoczny odwieczny związek między katolickością a demokracją, gdyż w nauczaniu Chrystusa są takie wartości jak: wolność, równość, braterstwo, które są wyznawane w nowoczenych społeczeństwach ukonstytuowanych po rewolucji. Zwolennicy tej opinii pragnęli, aby papież jako widzialny znak Kościoła był punktem odniesienia dla wszytskiego, co jest katolickie, jak Jezus Chrystus – przewodnik; papież mógł i powinien stać się przewodnikiem świata współczesnego, który pragnie dotrzeć do realizacji społeczeństwa demokratycznego. 
   Trzecim głosem w tej dyskusji było nauczanie biskupa z Poitiers, Louisa Pie, że należy ponownie podjąć się działań dla triumfu Chrystusa, Któremu poprzez udział Kościoła należy się prawdziwe i najwyższe królowanie nad społecznością ludzką. Wskazywał również, że należy przypomnieć społeczności ludzkiej XIX wieku, ża nad nią istnieje Królestwo najwyższe Jezusa Chrystusa Króla.

 

Rozwój idei Królewskości społecznej Chrystusa. 

   W 1866 roku w Granadzie – powstał ruch, aby bronić w sposób naukowy i literalny tezy Boskości i Królewskości  Chrystusa. Jego zwolennicy, zwani Zainteresowani Chrystusem Królem, głosili, że nieporządek świata współczesnego byłby rezultatem szatańskiej współpracy między protestantami i liberałami, którzy popychali całą Europę ku katastrofie i dlatego Kościół i jego wierni powinni zjednoczyć się w akcji społecznej i religijnej, aby ponownie przywrócić porządek, w którym naoczna jest najwyższa władza Chrystusa poprzez działalność Kościoła nad wszystkimi władzami. Powstała też nowa fundacja, której celem było bronienie i propagowanie nowej idei jako profetyzmu politycznego.  

 

Encyklika „Annum Sacrum”

   Encyklika papieża Leona XIII z 25 maja 1899 r. rozpoznaje głębokie związki między doktryną o królewskości Chrystusa a kultem Najświętszego Serca Jezusa. Temat królewskości Chrystusa – przedstawiony wykorzystując Psalm 2 „Jam jest postawion Królem od niego nad Syjonem, który nawiązuje do prorocrwa Natana z 2 Księgi Samuela (2Sm 7,13-14), wskazał, że ten, który jest Królem, został zrodzony przez Ojca jako Jego Jednorodzony Syn. Ten Syn, aby być rzeczywiście Synem Króla i aby panować nad wszystkim, jest dziedzicem wszelkiej władzy. Encyklika cytuje Mt 28,18 gdzie Jezus objawia się uczniom jako Pan, któremu została dana władza – nieskończoność królowania: Dana mi jest wszytska władza na niebie i na ziemi. Stąd Jego panowanie jest: najwyższe, nieograniczone, nie podlegające niczyjej woli i nie ma równego ani podobnego sobie. Papież po takim zdefiniowaniu Jezusa jako Króla posiadającego nieograniczoną władzę, wskazał także źródła i motywy, dlaczego On tak króluje. To dominowanie (królowanie)  Chrystusa bazuje na wzajemnej wymianie natury, wypływającej z Jego odwiecznego zrodzenia, a takżez faktu nabycia przez Niego prawa do rodzaju ludzkiego poprzez wyrwanie go z mocy ciemności (Kol 1,13). Chrystus, ofiarując siebie samego na okup (Tym 2,6), nie nabywa tylko chrześcijan złączonych z Nim przez Chrzest święty, ale wszystkich i każdego człowieka z osobna. Leon XIII, na koniec, cytuje św. Tomasza z Akwinu, który zauważył, że: władza Chrystusa rozciąga się nad wszytskimi, chociaż dotychczas jeszcze nie wszystko się jej poddaje. Władze i swoje panowanie  Chrystus wykonuje poprzez trzy wymiary: prawdę, sprawiedliwość i miłość, która jest Jego podstawowym atrybutem. Nauczanie papieskie miało na celu przygotować wiernych do ofiarowania się Najświętszemu Sercu Jezusowemu jako aktu oficjalnego rozpoznania i wyznania wszechwładzy Jezusa Chrystusa nad społeczeństwem ludzkim.

 

Konsekwencje obwieszczenia „Annum Sacrum”

   Po włączeniu się papieża Leona XIII, dzięki publikacji Annum Sacrum do ruchu teologiczno-liturgicznego królewskości społecznej Chrystusa, w czerwcu 1899 roku, czyli w miesiąc po jej ogłoszeniu, jezuita włoski Giovanni Maria Sanna Solaro, dyrektor oddziału włoskiego towarzystwa Societe du regne social, wysłał do wszystkich biskupów włoskich list z prośbą o podpisanie petycji skierowanej do Leona XIII w sparwie wprowadzenia do kalendarza liturgicznego  święta Chrystusa Króla. Około 100 biskupów złożyło swoje podpisy pod tą prośbą, a otrzymany list papież przesłał ówczesnej Kongregacji Rytów, która po jego przeanalizowaniu, niestety, prośbę w nim zawartą odrzuciła. 
   Przyszły papież, Pius X, Giuseppe Melchiorre Sarto, kiedy był jescze biskupem w Mantui, w 1889r., gdy świat świętował setną rocznicę rewolucji francuskiej, przewodniczył celebracji, podczas której wyznał najwyższą władzę Chrystusa nad społeczeństwem, wyrażając to publicznym aktem.

 

Encyklika „E Supremi Apostolatus”

   W encyklice Piusa X, w której Papież przedstawił problemy (choroby), które stały się dla ówczesnego Kościoła konkretnym, widzialnym alarmem: tworzenie się stowarzyszeń skierowanych przeciw Bogu, ukrywanie (maskowanie) grzechów i grzeszności, problem alkoholizmu, perwersja umysłów, prześladowanie aktów religijności, walka z dogmatami wiary, niszczenie każdej relacji człowieka z tym, co Boskie, szerzące się wojny i materializm. Po prezentacji i nazwaniu tych niemocy społeczeństwa Papież wskazał, że tylko poprzez Jezusa Chrystusa, głęboko biorąc sobie do serca Jego naukę, można odnowić świat, który kroczy błędnymi drogami. Pius X podał lekarstwo dla tak błądzącego rodzaju ludzkiego: Należy rozpoznać i wyznać Jezusa Chrystusa, Jego Królestwo i Jego panowanie, gdyz tylko On posiada moc zwrócenia ludzkości jedynemu i prawdziwemu Bogu-Ojcu. Encyklika jest też bezpośrednim nawoływaniem  skierowanym do ludzkości do ciągłego oddawania się, uległości panowaniu Chrystusowemu w różnych przejawach życia społecznego. Kościół jest natomiast elementem nawołującym i instrumentem, dzięki któremu panuje Chrystus.
   Petycje Societe di Paray  i biskupów z Piemontu, jak i publikacja encykliki „Ubi Arcano”, spowodowały potok prośb, jaki napłynął od różnych środowisk kościelnych, szacownych instytucji koscielnych i pojedyńczych osób; wszyscy widzieli we wprowadzeniu nowego święta i ogłoszeniu wszechwładzy Jezusa Chrystusa stabilny instrument wartości prawdy w społeczeństwie ludzkim, które nie kierowało się w swym postępowaniu prawami i przykazaniami Bożymy. 

 

Dyskusja na temat tytułu i miejsca święta w kalendarzu

   Societe di Paray proponowało jako tytuł: święto Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata, pragnąc w ten sposób podkreślić różnicę między królestwem społecznym Chrystusa a królestwem społecznym Najświętszego Serca. 
   Marthe de Noaillat uważała, że ten tytuł nie jest adekwatny do wartości święta i jego liturgii. Jej zdaniem nie powinno się proklamować tylko niesprecyzowanej najwyższej władzy Chrystusa nad ludzkością, ale Jego Królewski autorytet nad narodami oraz grupami politycznymi i społecznymi, tzn. Chrystusa jako res universalis societatum lub rex gentium.
   Zwolennicy kultu Najświętszego Serca Pana Jezusa proponowali tytuł: Święto Królestwa Społecznego Najświętszego Serca.
   Toczyła sie także debata o połączenie nowego święta z kultem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Krytyka takiego podejścia: święto Najświętszego Serca dotyczy religijności intymnej, osobistej lub rodzinnej, indywidualnej lub społecznej, ale na pewno nie religijności społecznej.

 

Encyklika Piusa XI „Quas Primas”

 Treść i argumenty encykliki

Encyklika jest usytuowana na fundamencie czterech argumentów:

Argument z Pisma Świętego

Nowa uroczystość i oficjalne jej rozpoznanie ze strony Kościoła bazuje się na wielu cytatach biblijnych. Bogactwo cytatów biblijnych nie jest dodatkiem, ale fundamentem magisterium.

Ze Starego Testamentu zostały przedstawione następujące cytaty:

- Dn 2,44, Dn 7, 13-14,

- Iz 9, 6-7

- Jr 23, 5

- Za 9, 9

- Lb 24, 19

- Ps 2; 44; 71

Z Nowego Testamentu:

- Łk 1, 32-33

- Mt 25, 31-40; 28, 18

- J 5, 22; 18, 37; 19, 15

- Dz 4, 12

- Hbr 1,1

- Rz 6, 13

- Ef 3, 19

- 1 Kor 6,15; 6, 20; 7, 23; 15, 25

- 1P 1, 18-19

- Ap 1, 5; 19, 16

   Porównując werset z Księgi Daniela (Dn 7, 13-14) z celem encykliki, zauważamy, że z osobą Syna Człowieczego, któremu zostały dane wieczna władza, chwała i królestwo, jako atrybuty Jego własnej wszechwładzy i suwerenności, współpracuje także lud święty. Inne perykopy z Ksiąg Jeremiasz, Izajasza i Daniela przedstawiają obraz Króla zapowiedzianego, pochodzącego z rodu Dawida, którego królestwo nie będzie miało końca. 
   W Nowym Testamencie, Chrystus jako Zmartwychwstały, w ostatnim rozkazie ogłoszonym swoim uczniom (Mt 28, 18) obwieszcza im, że posiada pełną władzę sędziowską, za pomocą której działa na ziemi i w niebie.

 

 Argument liturgiczny

   Papież dostrzega konieczność wprowadzenia w święte ryty Kościoła katolickiego, które przedstawiają wiernym różne tajemnice wiary, także nowej Uroczystości Chrystusa Króla. Pius XI usprawiedliwia swoją decyzję promulgacji nowej uroczystości, nawiązując do antycznej tradycji czy też do euchologii sakramentów i psalmów, które nazywają Chrystusa Królem. Przypomina także zwyczaj używania tytułu Chrystusa Króla w celebracjach Kościołów wschodnich

 

 Argument teologiczny

   W 1925 roku w rocznicę Soboru Nicejskiego, treść encykliki podkreśla, że właśnie ojcowie tego soboru ogłosili, że Jednorodzony Syn jest współistotny Ojcu i włączyli tajemnicę Królestwa do symbolu wiary – Credo poprzez sformułowanie Cuius Regni non erit finis, proklamując w ten sposób królewskość Chrystusa. Odwołując się do tych faktów Pius XI wskazuje na prawidłowość logiczną konieczności wprowadzenia do liturgii Kościoła na końcu Roku Jubiliuszowego specjalnej uroczystości, która objawiłaby właśnie Jezusa Chrytusa jako Króla.

 

 Argument dydaktyczny

Przedstawia coroczną uroczystość jako bodziec i pomoc, dzięki którym społeczeństwo ludzkie zostanie przynaglone do powrotu do swojego Zbawiciela i do pielęgnowania w sobie tych treści, które są zawarte w przesłaniu nowej celebracji liturgicznej.

  

Oficjum brewiarzowe Piusa XI

   Liturgia brewiarzowa łączy Królewskość Chrystusa i jej szeroką perspektywę duchową z wymiarem ziemskim. Większość czytań biblijnych pochodzi z listu św. Pawła do Kolosan, przede wszystkim z pierwszego rozdziału, w którym jest mowa o Osobie Chrystusa i Jego władzy zbawczej, odpuszczania, wyzwalania, dominowania, zmartwychwstania, pojednania i wprowadzania ponownie pokoju, ponieważ to dzięki Niemu Bóg Ojciec uwolnił nas spod władzy ciemności i przeniósł do Królestwa swego umiłowanego Syna (Kol 1, 13). Także i tutaj z władzy i mocy Chrystusa emanuje Jego ziemskie królowanie nad osobami.
   Wraz z proklamacją nowej uroczystości w „Quas primas” otrzymała ona także swoją kolokację na łuku roku liturgicznego jako ostatnia niedziela października, przed uroczystością Wszystkich Świętych. W ten sposób został przedstawiony związek między królewskością ziemską Chrystusa a wiecznym mieszkaniem, miejscem pobytu wszystkich świętych, którzy już rozpoznali poprzez wiarę, a teraz oglądają Jezusa Chrystusa Króla, który zasiada na niebiańskim tronie.
   Po wprowadzeniu tej uroczystości do kalendarza rzymsko-katolickiego również niektóre inne Kościoły prawie natychmiast ustanowiły uroczystość Chrystusa Króla w swoim roku liturgicznym. 
   W latach 20-ch XX wieku, od listopada 1926 roku do 2 maja 1929 roku - mniszka benedyktyńska  Catherine Olive Danze ze Zgromadzenia św. Maryi i Chrystusa Króla miała prywatne objawienia. Podczas nich Chrystus pojawiał się jej jako Król i zostawił jej zadanie propagowania i rozpoznania swojego Królestwa przez wszystkie narody świata, a także prosił ją, aby wybudowano sanktuarium w hołdzie Jemu jako Chrystusowi Królowi.

 

Uroczystość w czasie i po reformie soborowej

   Zakończeniem refleksji Komisji ds. Ekumenizmu na temat królewskości Chrystusa było orzeczeniei przygotowane przez Yves’a Congara, w którym panowanie Chrystusa jest rozumiane jako totalne i absolutne, ale jego sprawowanie jest natury eschatologicznej
   We włoskim przedsoborowym środowisku Królewskości Chrystusa nadawano tylko aspekt eschatologiczny, zacierając w ten sposób jej wymiar społeczno-ziemski, istniejący przecież od początku w dążeniach  propagatorów święta liturgicznego. 
   Sobór II Watykański – niestety zgromadzenie soborowe nie podjęło refleksji nad Królewskością Chrystusa. W dokumentach soborowych Królestwo Chrystusa i Chrystus Król zostały przedstawione w pluralizmie ich znaczeń. W Konstytucji „Lumen Gentium” potwierdza się, że Chrystus został posłany przez Ojca jako Nuczyciel, Król i Kapłan wszystkich (KK 13), a także, że Kościół, wypełniając swoją misję, powinien gromadzić w jedno naturę ludzką razem z tym Królem, któremu narody zostały dane w dziedzictwo (KK 13). Ojcowie soborowi, będąc świadomi, że królestwo Chrystusa nie jest z tego świata, wskazują na Kościół jako Jego Królestwo już teraz obecne w misterium (KK 3), które z mocy Boga rośnie w sposób widzialny w świecie, a także jako jego zalążek oraz zaczątek tego Królestwa na ziemi (KK 5). Kościół otzryzmał posłannictwo głoszenia i krzywienia Królestwa Chrystusa i Boga wśród wszystkich narodów (KK 5).  
   Po soborze – 28 kwienia 1969 r. papież Paweł VI – nowy kalendarz liturgiczny – uroczystość Chrystusa Króla otrzymała nowe miejsce, kończąc czas liturgiczny. Nie udało się znaleźć z jakich przyczyn. Jednak niektóre idee da się odśledzić w innych publikacjach. A więc - przemieszczenie daty uroczystości było pomyślane jako połączenie jej z okresem Adwentu, czasu przygotowania na powtórne przyjście Chrystusa. W tym aspekcie liturgia podkreślałaby eschatologiczny wymiar uroczystości Chrystusa Króla.    
   Yves Congar – wymiar historyczno-polityczny przedstawia wyłącznie cząstokość królewskości, natomiast jej pełnią jest moment eschatologiczny.
   W posoborowych tekstach liturgicznych Uroczystości Chrystusa Króla brak aspektu politycznego. Teraz Uroczystość w swojej nowej formie prezentuje się w wymiarze eschatologicznym, kosmologicznym i duchowym. 
   Po Soborze Uroczystość otrzymała nowy wymiar teologiczny: już nie polityczno-społeczny, w którym Kościół przedstawia się w świecie wraz ze swoją władzą ziemską, ale eschatologiczno-duchowy z nową kolokacją w kalendarzu liturgicznym. W nowym kalendarzu liturgicznym z dnia 28 kwietnia 1969 roku, opracowanym przez Komisję mieszaną (konsylium) pod kierunkiem abbpa Anniabala Bugniniego, oskarżonego później o przynależność do masonerii, dawne święto otrzymało nowy tytuł: Uroczystość Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata i zostało przeniesione z ostatniej niedzieli października na ostatnią niedzielę roku liturgicznego. Święto Pana naszego Jezusa Króla uobecniało Jego panowanie nad światem i sprowadzało na świat łaskę Jego panowania. Uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata, ponieważ nazwa jest zbyt ogólnikowa i mglista, nie bardzo wiadomo jaką pełni rolę. Natomiast zmiana miejsca w kalendarzu liturgicznym na ostatnią niedzielę roku liturgicznego, tj. tuż przed Adwentem, sugeruje, że panowanie Jezusa Króla nad ziemią nastąpi dopiero z chwilą Jego powrotu. 

 

Źródło: J. Superson SAC, Historia Uroczystości Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata, Kraków 2005.